.::CAR1::.

نسبت دنده ، ( Gear Ratio ) به چه معناست :

چرخ دنده ها تقريبا در هر موتور يا سيستم چرخنده ، از گيربکس خودرو گرفته تا ساعتهای غير ديجيتالی ديده می شوند . چرخ دنده ها غالبا به يکی از دلايل زير در ماشينها بکار برده می شوند :

۱-  معکوس کردن جهت چرخش

۲-  کاهش يا افزايش سرعت چرخش

۳-  انتقال حرکت چرخشی از يک محور به محور ديگر

۴-  يکسان سازی سرعت چرخش دو محور

آنچه در چرخ دنده های گيربکس يک خودرو اتفاق می افتد شامل موارد ۱ - ۲ و ۳ می باشد ( البته بجز دنده عقب ) همانگونه که در شکل زير می بينيد ؛ جهت حرکت در چرخ دنده های زير عکس يکديگر می باشند ، همچنين سرعت چرخش چرخ دنده سمت راست بدليل نصف بودن قطر آن نسبت به چرخ دنده سمت چپ ؛ دو برابر سرعت چرخش چرخ دنده سمت چپ است و همچنين در اين مدل حرکت چرخشی از يک محور به محور ديگر نيز منتقل گرديده است .                    

اين حقيقت که در اين مدل ، که شامل دو چرخ دنده است ، يک چرخ دنده به دليل در ارتباط بودن با ديگری با سرعتی دو برابر می چرخد ، می تواند همان تعريف نسبت دنده باشد . در اينجا قطر چرخ دنده بزرگ ۲ برابر چرخ دنده کوچک است ؛ از همينرو نسبت دنده يا Gear Ratio برابر است با ۲:۱ ( خوانده می شود ۲ به ۱ ) و اينگونه تعريف می شود که هر بار چرخ دنده سمت چپ يکبار می چرخد چرخ دنده سمت راست دو بار خواهد چرخيد . در اينجا هدف از اين کار افزايش سرعت بوده است در حالی که قدرت کاهش يافته است ، اما اگر در شکل بالا دو چرخ دنده دارای قطری يکسان بودند در اين صورت ؛ سرعت و قدرت يکسان باقی می ماند و تنها جهت چرخش تغيير می يافت .

اما چرخ دنده های واقعی به شکل بالا دارای سطح صاف نيستند بلکه دارای دندانه هايی می باشند که باعث می گردد چرخ دنده ها بدون ليز خوردن و به صورت کاملا همگام با يکديگر بچرخند . همچنين با شمارش و تقسيم نمودن تعداد چرخ دنده های دو چرخ دنده به عددی خواهيم رسيد که باز هم همان نسبت دنده می باشد و از آنجائيکه اندازه گيری قطر يک چرخ دنده کار ساده ای نيست و ممکن است با خطای زيادی همراه باشد اين روش بسيار ساده ، دقيق و مطمئن تر می باشد .

پس اينبار می توان نسبت دنده را اينچنين تعريف نمود :

نسبت دنده به رابطه بين تعداد دندانه های دو چرخ دنده با يکديگر اطلاق می گردد .

بعنوان مثال در شکل زير چرخ دنده کوچکتر دارای ۱۳ دندانه و چرخ دنده بزرگ دارای ۲۱ دندانه می باشد بنابراين نسبت دنده در اين مدل ۲۱/۱۳ يا ۱.۶۱/۱ خواهد بود که نمايش آن به صورت ۱:۱.۶۱ خواهد بود ( عدد بدست آمده از روش اندازه گيری قطر چرخ دنده ها نيز ، در صورت دقيق بودن دقيقا همين عدد خواهد بود ) .

معمولا چرخ دنده ای که نيروی اوليه به آن وارد گرديده را Primery gear يا Driver gear مينامند و چرخ دنده ای که  نيروی خروجی جديد از آن بدست می آيد را نيز Secondary gear يا Follower gear می نامند ( در گيربکس اتومبيل هميشه عدد۱ در يکسوی نسبت به عنوان معرف چرخ دنده اوليه ( Primery ) و عدد ديگر معرف چرخ دنده ثانويه ( Secondary )  می باشد و در مواردی نيز ، کلا عدد ۱ را حذف و فقط عدد مربوط به چرخ دنده ثانويه را می نويسند ) .

آنچه باعث می شود يک خودروی مسابقه توانايی بدست آوردن سرعتهای بالا را داشته باشد ، اما توان کشيدن يک بار سنگين را نداشته باشد ، همچنين برعکس آن ، يک کاميون بارکش توان کشش بارهای سنگين را دارا بوده اما توانايی رسيدن به سرعتهای بالا را نداشته باشد ، همچنين توانايی هر يک از دنده های يک اتومبيل در دارا بودن قدرت و يا سرعت ، بدليل همان اصل نسبت چرخ دنده هاست ، که با کوچک شدن چرخ دنده ثانويه ( Secondary gear ) سرعت زياد و قدرت و گشتاور کاهش می يابد و با بزرگتر شدن چرخ دنده ثانويه نسبت به چرخ دنده اوليه ، قدرت و گشتاور افزايش يافته و سرعت ؛ توان افزايش کمتری دارد .

پس بر اساس آنچه تا کنون گفته شد ، بدليل آنکه هميشه عدد ۱ مربوط به چرخ دنده اوليه می باشد در صورتيکه عدد دوم بزرگتر از ۱ باشد چرخ دنده از نوع افزاينده قدرت و کاهنده سرعت است و برعکس اگر عدد دوم عددی کوچکتر از ۱ باشد سيستم افزاينده سرعت و کاهنده قدرت است

در زير توجه شما را ، به نسبت دنده های يک خودرو BMW 330 و يک BMW X5 جلب می نمايم ( هر دو خودرو دارای گيربکس اتوماتيک می باشند ) :